Tarihi Hasankeyf

Hasankeyf tarihi ve Hasankeyf adının kaynağı

Ortaçağ İslam tarihçileri tarafından ''HISN KEYFA” adıyla bilinen şehrin birkaç adının daha olduğu tarihi kayıtlardan anlaşılıyor. Doğal kayalardan oluşan sarp kalesi ve korunmaya elverişli coğrafi yapısı nedeni ile bu aldığı sanılıyor. İslâm coğrafyacısı Yakut el-Hamevi, buraya Hısn Keybâ da dendiğini ve bunun Ermenice’den geldiğini sandığını söyler. Roma tarihçileri buraya Kipas, Cehpa veya Ciphas adlarını vermişlerdir. Süryanice’de kaya taş manasına gelen “kifa” kelimesinden dolayı bu adın verildiği de söylenmektedir. İslami kaynaklara göre burası “Hısn Luğûb” adıyla biliniyordu. Osmanlı belgelerinde ise “Hısnkeyf” olarak geçmektedir.

Tarihî dönemler ARTUKLULAR DÖNEMİ: Artuklular, M. 1101 yılında buraya sahip olup merkez edindiler. Selçuklu sultanı Melikşah'ın komutanı Artuk'un oğlu Sökmen bu tarihte Hasankeyf’e yerleşerek Hasankeyf Artukluları'nın temelini attı. M. I232 tarihine kadar burada ve Amed (Diyarbakır) deki hakimiyetleri sürdü. Buraya hükmeden Artuklu hükümdarlarından Rükneddin Davut b. Sökmen (1112-1144) ile yerine geçen oğlu Fahreddin Karaaslan ( 1144-1167) yılları arasında yöreyi yönetti. Diyarbakır (Amed)’ın 1183 Salahaddin Eyyubi tarafından alınıp Hasankeyf Artuklularına vermesiyle Artuklular Diyarbakır’a yerleştiler. Artuklular bu tarihten yıkılışa kadar (1232) Hasankeyf’i temsilcileri aracılığıyla Diyarbakır'dan idare ettiler. Bu gelişme Hasankeyf’in stratejik önemini gerilettiği gibi mimari gelişmesini de aksatmıştır.

EYYUBİLER DÖNEMİ: Eyyubi Kürtleri, 1232 yılında Hasankeyf’i aldıklarında burayı bayındır bir şehir olarak buldular. Ancak ilk etapta gerek siyasi gerek mimari açıdan atak olmadılar. 1260'lı yıllarda Moğollar'ın bölgeyi harap etmesi Hasankeyf’i de etkiledi. İlk etapta Hülagu'nun katına çıkan Eyyubi sultanı Takyeddin Abdullah (1249-1294) Hasankeyf’i harap olmaktan kurtardı. Hükümdarın Eyyubi neslinden geldiğini öğrenen . Hülagu ona iltifat eder ve tüm ülkesini ona bağışlar. 1301 yılında Hülagu'nun yerine geçen oğlu Gazan komutasındaki Moğollar, bölge ile beraber bu sefer Hasankeyf’i de harap etti. Hasankeyf Moğol istilasından çok kötü etkilendi. Eyyubiler, Moğol şokunu üzerlerinden atar atmaz Hasankeyf’i yeniden imar etmeğe başladılar. Bugün Hasankeyf’te mevcut birçok eserde imzası bulunan El Melik El Adil Sultan Süleyman (1378-1432) zamanında bu imar faaliyetleri zirveye ulaştı. Bu sultandan sonra Hasankeyf’te duraklama dönemi başladı. Hükümdarların iç çatışmaları, bölgedeki güçlü devletlerin etkisi altında olmaları, hem onları hem Hasankeyf’i zor durumda bıraktı. Akkoyunluların (1461-1482) Hasankeyf’e tamamen hakim olması Eyyubiler'in gücünü iyice kırdı. 1482 de burayı tekrar ele geçiren Kürt Eyyubiler bu sefer Safeviler'in baskısı ile karşı karşıya kaldı.

Osmanlılar 1515 yılında bölgeyi İdris-i Bitlisi'nin gayretleri ile ele geçirince, burası da Safavilerden alınarak Osmanlı hakimiyetine geçti. Ancak yerel yönetim yine Eyyubilere bırakıldı. Eyyubilerin bu zorluklarla beraber saltanat kavgası içine girmesi sonlarını hazırladı. 1524'te son Eyyubi hükümdarı Melik Halil’in saltanattan çekilmesiyle Eyyubiler tarihe karıştı.

Kale'deki Ulu Cami, El-Rızk Camii, Sultan Suleyman Camii, Kızlar Camii, İmam Abdullah Zaviyesi, Kale kapıları ve Küçük Saray olmak üzere, Hasankeyf'te günümüze kadar ulaşabilen eserlerin önemli bir bölümü Eyyubiler'e ait. OSMANLILAR DÖNEMİ: Hasankeyf’in içinde bulunduğu bölge Osmanlıların eline geçince, Diyarbakır eyalet merkezi kabul edilmiştir. Hasankeyf bu idari düzenlemeye göre liva (sancak, kaza) merkezi olmuştur. Osmanlı kayıtlarına göre 16. asırda şehir gelişmiş, 10 000’e yakın bir nüfusu barındırmıştır. Bu sıralarda Hıristiyan nüfusu oranı yüzde 60'ı bulmaktadır. Osmanlı döneminde, Hasankeyf’in idari sınırlarının bir hayli geniş olduğu anlaşılıyor. Bugünkü Batman’ın tümü ile Siirt ilinin (merkez dahil) önemli bir bölümü ve Mardin’in Midyat, Dargeçit, Ömerli ilçeleri Hasankeyf’e bağlanmıştı.

Ancak buranın idari ve stratejik önemi zamanla azalmıştır. 19. yüzyılın ortalarına geldiğimizde Hasankeyf, Midyat ilçesine bağlı bir nahiye konumuna gerilemiştir. Cumhuriyete kadar bu durum devam etmiştir.

CUMHURİYET DÖNEMİ:

Hasankeyf, cumhuriyet ile beraber Mardin’in Midyat ilçesine bağlı bir bucaktı. 1926 yılında Gercüş’ün ilçe yapılması ile buraya bağlanmış. 1990 yılına kadar idari statüsü böyle devam etmiş, 1990 yılında Batman’ın il olması ile Hasankeyf de ilçe yapılarak buraya bağlanmıştır. Hasankeyf, insanlık tarihinin çok önemli yerleşim yerlerinden biri olmasına rağmen son 20-30 yıla kadar pek dikkatleri çekmedi. Paha biçilmez kültürel değerine rağmen hep ihmal edildi. 1970’li yıllardan itibaren ILISU Barajı projesi ile birlikte gündeme geldi. Hasankeyf’in sular altında kalmaması gerektiği, gerek ulusal bazda, gerekse uluslararası düzeyde dile getirildi. Hasankeyf’in kurtarılması yönündeki çabalar 2003 yılında sonuç verdi. O zamanki Başbakan, Hasankeyf’i kurtaracaklarını kamuoyuna duyurdu. Bu tartışmalar nedeniyle Hasankeyf, kimi ülke gündemini işgal etti.

Öte yandan Hasankeyf’teki kültür varlıkları, içinde bulundukları şehir ile birlikte 1981 yılında Kültür ilgili birimlerince koruma altına alınarak SİT alanı ilan edildi. 1986 yılından itibaren de arkeolojik kazılara başlandı. Bu kazılar halen devam etmektedir.

Hem Sit alanı olması, hem de baraj suları altında kalacak düşüncesi, ilçenin gelişimini engelledi. Son yıllarda Türkiye’de yapılan araştırmada bütün tarihi zenginliğine rağmen ülkenin en geri, fakir üç ilçesinden biri oldu. İlçe, ekonomik olarak gerilediği gibi, nüfus olarak da gerilemiştir. Bölgedeki son 15-20 yıldaki olağanüstü durumlar da eklenince bu gerileme dramatik bir duruma gelmiştir. 2000 yılı nüfus sayımı sonuçlarına göre ilçenin toplam nüfusu 7500’ün altında kalmıştır.

Tarihî eserler

KÖPRÜ: Köprünün üzerinde herhangi bir kitabe olmadığından kesin yapılış tarihi bilinmiyor. Köprünün Artukkular'a ait bir eser olduğunu ileri süren kaynaklar vardır. Ancak bu bilgiler kesin değildir. Hasankeyf'in Müslümanların eline geçmesini anlatan bir kaynakta burada açılıp kapanan bir köprüden bahsedilir. Bu nedenle köprünün antik dönemlere ait olabileceği, veya antik temeller üzerine Artuklular tarafından yapılmış olabileceği olasılığı akla geliyor. Kemer açıklığı itibarıyla Ortaçağ'da yapılan köprülerinin en büyüğüdür. Ortadaki büyük kemeri taşıyan iki orta ayağın arasındaki açıklık 40 metredir. Ayaklar, akıntı tarafında üçgen, diğer tarafta da dairesel şekilde yapılmış. Ayakların dış cephesi kesme taştandır, bu kesme taşlar tek tek birbirine madenî kramplarla kenetlenmiş. Köprünün kemerlerinin de kesme taşlardan olduğu düşünülüyor. Şu anda yıkılmamış olan doğudaki kemer, hayret verici büyüklükteki kesme taşlardan örülmüştür. Batıdaki yıkılmayan kemer ise; kırılma noktasına kadar kesme taştan, ondan sonrası da yassı geniş tuğladan örülmüş.

Bazı kaynaklara göre, köprünün en büyük kemerinin orta kısmı ahşaptanmış. Düşman şehre saldırdığı zaman bu ahşap bölüm yerinden kaldırılır, düşmanın şehre girişi engellenirmiş. Köprünün ilginç bir özelliği de orta ayakları üzerindeki figürlerdir. Tahrip oldukları için bu figürlerin ne anlam ifade ettikleri tam bilinemiyor.

Eyyubiler döneminde 1349 tarihinde köprü Melik Adil tarafından onarılmıştır. Ayrıca 15. asrın sonlarında Akkoyunlular zamanında da onarım gördüğü tarihî kayıtlardan anlaşılıyor. Ne zaman yıkıldığı ise bilinmiyor.

BÜYÜK SARAY: Kalenin kuzeyinde Ulu Camii'nin altında yer almaktadır. Büyük ölçüde yıkılmış ve göçükler altında kalmış. Kuzeye, nehre bakan cephesi yuvarlak payandalarla desteklenmiştir. Sarayın girişi bu cephenin ortasında yer alıyordu. Kuvvetli ihtimalle alt katı dükkan ve depolardan, üst katı ise meskenlerden oluşuyordu.* *Yapının en önemli özelliği binadan bağımsız, giriş kapısının karşısında dikdörtgen bir kulenin yükseliyor olmasıdır. Burası kesme taşlardan örülmüş, köprü ayaklarında olduğu gibi taşlar madeni kramplarla kenetlenmiştir. Bu özelliğinden dolayı dibindeki kasıtlı tahribata rağmen kule yıkılmamıştır. Burası ya bir gözetleme kulesi; ya da yıldırımlık görevi yapıyordu.

Eyyubîler'e ait eserler

KALE'DEKİ ULU CAMİ: Eser 1325 yılında Eyyubi Muciruddin Muhammed tarafından yapıldı. Tarihi kayıtlardan buranın bir kilise kalıntısı üzerinde inşa edildiği anlaşılıyor. Giriş kapısının üzerindeki kitabeden, birbirine eklenerek yapılan mekanlardan eserin birçok değişikliğe uğradığı anlaşılıyor. Halen Hasankeyf Kazıevi’nde koruma altında olan minberin yan ahşap parçalarının üzerinde ''798 (1396) senesinde yaptı'' ibaresi yer almaktadır.

Minaresi ise cami gibi kısmen harap durumdadır. Moloz taşlar ile yapılan minarenin kuzey cephesinde alçı süsleme ve alçıdan yazılmış kitabe mevcut. Bu kitabeden minarenin 927/1520 tarihinde yapıldığı anlaşılıyor .

EL-RIZK CAMİİ:

Dicle Nehrinin doğusunda köprü ayağına yakın bir mevkide yer almaktadır. Portal girişindeki kitabeden eserin Eyyubi Sultanı Süleyman tarafından 811/409 tarihinde yaptırıldığı anlaşılmaktadır. Kitabenin orta kısmında bitkisel süslemelerin içine Allah'ın doksan dokuz ismi yazılmıştır.

Bu gün caminin asli yapımdan, sağlam olarak sadece minare kalmıştır. Minarenin üzerindeki süsler, Arapça Kufi yazılar hayranlık verecek kadar güzeldir. Minarenin en önemli özelliği de çift merdivenli olmasıdır.

Bugün avlunun güneyinde kalan duvar kalıntısı ise; caminin asıl ibadet mekanının giriş kapısını, sağda ve solda iki tane daha kapıyı içine almaktadır. Bu kapıların üstü çok güzel ayet yazıları ile süslenmiş; ancak bu yazılar büyük ölçüde harap olmuştur .Özellikle ortadaki kapının süslemeleri bitkisel motiflerle oyulmuş, taşları dikkate değerdir; ancak süslü taşların çoğu düştüğünden eserin bütünündeki güzellik kaybolmuştur .

SULTAN SÜLEYMAN CAMİİ:

Cami minaresi kaidesinin doğu cephesinde yer alan kitabeye göre eserin 809/1407 yılında Eyyubi Kürtleri'nin Sultanı Süleyman tarafından yapılmış. Minare; bitişiğindeki avlu giriş kapısı, kapının güneyindeki çeşme özenle kesme taşlardan yapılmış ve süslenmiştir. Çeşme üzerindeki kitabeye göre burası yine Sultan Süleyman tarafından 818/1416 tarihinde yaptırılmıştır .

Yapının en dikkate değer bölümü minaresidir. Dikdörtgen olan minare kaidesinin her cephesinde birer Arapça kufi yazı yer almaktadır. Kaidenin üzerinde yükselen silindirik gövde şerefeye kadar dört kuşaktan oluşur. Her kuşak farklı şekilde süslenmiştir. Şerefeden yukarısı ise yıkılmıştır. Ne zaman ve nasıl yıkıldığı pek bilinmiyor. Şu anda minare gövdesinde yıkılma tehlikesi arz eden çatlaklar oluşmuştur .

Sultan Süleyman'ın mezarı, ibadet mekanına girerken eyvanın doğusunda yer alan odacıkta bulunmaktadır. Eser büsbütün harap ve sahipsiz olduğu için, bugün mezar olduğu nerede ise belli değildir. Caminin kubbesi ve kubbenin taçlandırdığı ibadet mekanının etrafı alçılarla dikkat çekici şekilde süslenmiştir .

Sultan Süleyman Camii güneyinde yer alır. Genel özelliklerinden ve alçı süslemelerinden Eyyubilere ait olduğu tahmin ediliyor. Yer yer sökülmesine rağmen; Hasankeyf’te en canlı alçı süslemelere sahip eserdir. Etrafındaki yapılardan bir külliye içinde yer aldığı anlaşılıyor. Kitabesi olmadığından kesin olarak hangi tarihte ve kimin tarafından yapıldığı bilinmiyor .

KIZLAR CAMİİ:

Koç Camii’nin hemen doğusunda yer alır. Kitabesi olmadığından yapılış tarihi ve kimin tarafından yapıldığı bilinmiyor. Bu gün cami olarak kullanılan eserin aslında bir anıt mezar olduğu araştırmacılar tarafından ifade edilmektedir. Cami girişinin sağındaki köşede bulunan anıt mezarın kubbesi ve mezar kalıntıları halen mevcut diğer üç köşedeki mezar odaları ise tadile uğramıştır.

Yapının kuzey cephesi duvarı kısmen korunmuştur. Gerek cami girişi; gerekse pencere etrafındaki motifler, süslemeler aslî yapının ne kadar güzel olduğu konusunda insana fikir veriyor. Bu kuzey cephenin köşelerinde bulunan türbelerin duvarlarında bitkisel süslerle beslenmiş kufi yazı ile zarif bir şekilde besmele yazılmıştır. Yapının genel özelliklerinden Eyyubilere ait olduğu tahmin ediliyor .

İMAM ABDULLAH ZAVİYESİ:

Betonarme köprünün batı yakasındaki tepecikte yer almaktadır .Bazı rivayetlerden; buranın Hz. Peygamberin amcası Cafer-i Tayyar'ın torunlarından İmam Abdullah'a ait olduğu anlaşılıyor. Sultanı Takyeddin Abdullah (1249-1294) zamanında bir hizmetçi, rüyasında İmam Abdullah’ın bu civarda şehit düştüğünü görüyor. Sultanın izin vermesi ile yapılan araştırmada merhumun naaşı tespit edilerek defnediliyor. Eserin ayakta kalan tek bölümü kubbeli mezar kısmıdır. Kubbenin etrafındaki külliye bölümleri tamamen harabe olmuş, kubbenin bitişiğindeki kule biçimindeki minare de kısmen harap olmuştur. Kubbenin girişinde yer alan kitabede yapının 878/14 78 tarihinde Akkoyunlular tarafından tamir edildiği ifade ediliyor. Halen Diyarbakır müzesinde koruma altında bulunan göz kamaştıran oyma ahşap kapı, orijinal hali ile günümüze ulaşan birkaç ahşap parçadan biridir.

KALE KAPISI:

Doğudan kaleye çıkan merdivenli yolun başlarında yer alır. Üzerindeki kitabeden 820/1416 Eyyubi Sultan Süleyman tarafından yaptırıldığı anlaşılıyor. 580 yıldır ayakta kalabilen kapıda, dayandığı kayaların çökmesi nedeni ile tehlikeli çatlaklar oluşmuştur. Yıkılmaması için acilen tedbir alınması gerekir. Kapının ön cephesi kesme taşlardandır. Buna karşılık arka cephesi eklentilerle beraber molozlardan yapılmıştır. .Muhtemelen arka cephede muhafızlar için yerler vardı. İkinci kapı olarak bilinen bu kapının hemen altında 8-10 yıl öncesine kadar bir kapı daha vardı. Bu kapının iki kenarında iki aslan kabartması oyulmuş süslü taşlar mevcuttu. Yıkılan bu kapının bazı taşları Hasankeyf Kazıevi’nde koruma altındadır.

Doğudan kaleye çıkılan yolun üst taraflarında da üçüncü bir kapı daha yer almaktadır. Kapı üstten harap olmuştur. Gerek ön cephesinde gerekse yan cephesinde dikdörtgen levhalar içinde yazılar yer almaktadır. Alınlığın üstünde bir kitabe olduğu anlaşılıyorsa da; tahrip olmuştur. Bazı özelliklerinden dolayı Eyyubilere ait olduğu tahmin ediliyor.

KÜÇÜK SARAY:

Kalenin Kuzey-Doğu ucunda bulunmaktadır. Kayalar aşağıdan itibaren saraya uygun bir şekilde yontulduğu için dev bir kule görünümünü arz etmektedir. Tarihi kaynaklardan 1328 yılında Eyyubi Muciruddin Muhammed tarafından yapıldığı anlaşılıyor.

Hasankeyf’teki birçok kubbe ve tonoz yapılarda olduğu gibi, bu sarayın tonozu da; bol harcın içine gömülmüş çanak-çömleklerden yapılmıştır. Kuzeye bakan cephedeki pencerenin üstünde iki aslan kabartması, bu kabartmaların ortasında da kufî levhalar yer almaktadır. Tarihi kayıtlardan sarayın duvarlarının göz alıcı bir şekilde süslendiği, altın harflerle yazılar yazıldığı anlaşılıyor. Ancak; bu yazılar tamamen silinmiş veya sökülmüştür .

AKKOYUNLU ESERİ ZEYNEL BEY TÜRBESİ:

Daha önce ifade edildiği gibi, Akkoyunlular 1462-1482 yıllarında Hasankeyf’e tam hakim olmuşlardır. Bu dönem içinde Hasankeyf'te bıraktıkları tek eser Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın oğlu Zeynel Bey Türbesi'dir. Dicle’nin kuzey yakasında yer alan bu eserin giriş kapısı üzerindeki kitabede, buranın Zeynel Bey'e ait olduğu ifade ediliyor.

Eser dıştan silindirik, içten ise sekizgen bir özellik arz eder .Türbenin silindirik gövdesi üzerinde turkuvaz ve lacivert, sırlı tuğla ile dört kuşak oluşturulmuştur. Birinci kuşakta '' ALLAH'' , ikinci ve üçüncü kuşaklarda baş kısmında “AHMET'' devamında ise ''MUHAMMED'' dipteki son kuşakta ise “ALİ'' isimleri hayranlık verici bir şekilde yazılmıştır.

Hem kapı hem de güneydeki pencere aynı renkteki sırlı tuğlalar kullanılarak süslenmiştir. Yapının birçok yerinde, bu sırlı tuğlaların söküldüğü, kasıtlı bir tahribatın yapıldığı göze çarpıyor. Üst kubbesinde aynı tarzda süslerin izleri hala mevcuttur. Üst kubbedeki çatlakların gittikçe açıldığı ve yıkılma tehlikesi arz ettiği görülmektedir.

HASANKEYF KALESİ:

Kalenin iskan yeri olarak kullanılması, milattan önceki binlerce yıla dayandığı söylenebilir. Bu konuda kesin bir tarih tespit edecek hiçbir bilgi ve bulguya sahip değiliz. Kale haline dönüştürülmesi M.S. 363 yılında olmuştur. Bu tarihte Bizanslılar; Sasanilere karşı Hasankeyf’e bir kale yapmış ve sınırlarını koruma altına almıştır.

Kale bütünü ile tabii kayalardan oluşmuştur. Biri doğuda biri batıda olmak üzere iki merdivenli yol ile buraya ulaşılmaktadır. Doğudaki yol hayli geniş, moloz taşlarla döşenmiş ve aralıklarla yapılan kapılarla tutulmuştur. Bu kapılardan biraz önce söz etmiştik. Kalenin kuzeyinde kayalara oyulmuş, tamamen gizli ama şimdi tabii yıkılmalar sonucu kısmen ortaya çıkmış iki merdivenli yol bulunmaktadır. Normal yollarla kaleye su çıkarılamadığı dönemlerde kale sakinleri bu merdivenli yollarla Dicle'den su ihtiyaçlarını karşılamışlardır. Bu merdivenlerdeki tabii yıkılmalara bakılırsa antik dönemlere ait olabileceği ihtimali akla geliyor.

Kaleden daha yüksek mevkilerde yer alan membalardan zaman zaman yerlere toprak künkler yerleştirilerek; zaman zaman da kayalar oyularak su, kaleye ulaştırılmıştır. Kalenin dikkat çeken bir özelliği de; buraya gerek Eyyubiler, gerekse Artuklular döneminde kaynak suyu çıkarılmış olmasıdır.

Uzundere Köyü'ne gidilirken kalenin bir km. ilerisinde yolun sağındaki kayalarda oyulan su yollarının izleri açık bir şekilde görülmektedir. Yıkılmayan yerler incelendiğinde; kayalardaki bu su yollarının tamamen gizli olduğu anlaşılmaktadır. Sular cazibe ile kalenin kuzeyinde yer alan büyük havuza (depoya); oradan da açılan kanallarla kalenin her tarafına ulaştırılmıştır.

Artuklular döneminde hangi hükümdarın kaleye su çıkardığını bilemiyoruz. Buna karşılık Eyyubilerden Küçük Sarayı yapan Muciruddin Muhammed'in 1328 yılında kaleye su çıkardığını kaynaklardan öğreniyoruz. Hatta kalede bu tarihten sonra ağaçların ve ekinlerin ekildiğinden bahsedilmektedir. Kaledeki Ulu Cami güneyinde, 100 metre ilerde hamama benzeyen yapılar mevcuttur. Bu da kaleye bol miktarda suyun çıktığını göstermektedir. Hamamın bu günkü halinden daha sonraları kumaş dokuma atölyelerine dönüştürüldüğü anlaşılmaktadır. Kalede yapılacak bir araştırmada, buna benzer bir çok kumaş dokuma atölyesi olduğu görülecektir.

Ulu Cami güneyinde geniş bir meydan vardır. Meydanın doğusu Büyük Saray kalıntılarına kadar mezarlığa dönüştürülmüştür. Kaynaklardan bu mezarlıkların yerinde, kale kapısına bakan noktada Eyyubiler döneminde bir büyükçe Eyvan yapıldığı anlaşılıyor. Gerçekte bu mevkide büyük taşlarla yapılmış duvar kalıntılarına rastlanmaktadır. Kale, tabii kayalardan oluşmasına rağmen, her tarafında burç izine rastlanmaktadır. Şüphesiz bunların amacı, kaleyi düşman saldırılarından korumak değildir. Herhalde kale sakinlerini düşme tehlikesinden korumak için bu burçlar yapılmıştır.

Tarihlerde buranın silah zoru ile ele geçtiği yazılmıyor. Yalnız; Moğollar döneminde şehir gibi, kale de harap edilmiştir. Kuzeyi Dicle ile çevrili kalenin, diğer taraflarında derin yarıklar vardır. Kuzeyden geniş olan kale, güneye gittikçe daralmaktadır. Kaledeki evlerin çoğu, oyulmuş mağaralardan oluşuyor. Genellikle bir-iki odadan ibarettir. Bir kaç odadan ibaret geniş olanları da vardır. Büyük Saraya doğru giderken sağda bulunan Cami'u-l Harap'ta, sonradan oraya konduğu anlaşılan bir kitabe parçası vardır. Kısmen aşındığı için okunmuyor.

KÜÇÜK KALE:

Halk arasında küçük kale olarak bilinen ve kalenin doğusunda yer alan kaya kütlesi bir zamanlar darphane olarak kullanılıyordu. Artukulular ve Eyyubiler döneminde burada paralar basılmıştır. Bu paraların örnekleri özellikle Mardin müzesinde mevcuttur. Moğol harabiyetinden sonra Eyyubiler bir müddet burayı mesken olarak da kullanmışlardır. Buraya kale kapısı karşısındaki bir merdivenle çıkılıyordu. Merdiveni taşıyan kaya kütlesinin kısmen çökmesi ile bugün merdivenle darphaneye çıkmak mümkün değildir . Darphanenin güneyi, sekiz metre genişliğinde, 10-12 metre derinliğinde oyulduğu için darphaneye çıkmak mümkün olmamaktadır .

Orada yaptığımız incelemede mesken olarak kullanılan evlere, su havuzuna, su kanallarına, sarnıçlara ve değişik amaçlarla kullanılan mağaralara rastladık. Ayrıca küçük kaleyi çevreleyen burç kalıntılarına da yer yer rastlanıyor . Özellikle kale zaman zaman da darphane define arayıcılarının tahribatına uğruyor. Bir şeyler olduğu tahmin edilen her yer kazılmıştır .Kalenin, şehirdeki tarihi eserlerle birlikte koruma altına alınıp, tahribata son verilmesi gerekmektedir .

ŞEHİR:

Kale dışında da geniş bir alanın iskan yeri olarak kullanıldığı bu günkü kalıntılardan anlaşılmaktadır. Kaleyi doğudan baştan başa çevreleyen büyük yarık (Şa'bülkebir) Hasankeyf’ in en yoğun iskan yerlerinden olduğu hem tarihi kayıtlardan; hem de bol sayıdaki mağaralardan anlaşılıyor.

Küçük sarayın doğudaki penceresinden bakıldığında güneydoğu istikametine uzanan küçük yankın (Şa'büssağir) iki taraflı meskenlerle doludur. Yukarı doğru gittikçe yarık daralmakta bir noktada mağara evler sona ermektedir. Şehrin güneyinde yer a1an kaya kütlesinin şehre bakan cephesi de ev olarak kullanılan yüzlerce mağara ile doludur. Bu mağaralar silsilesi Salihiyye yolu üzerindeki şelale mevkiinden güneye doğru kıvrılarak uzanmaktadır .Burada da yüzlerce mağara ve terkedilmiş onlarca su değirmeni kalıntıları vardır .

Salihiye Bahçelerinin en doğusundaki kaya kütlesi zirvesinde iki kattan oluşan bir kaç odadan ibaret kral kızı sarayı vardır. Burasının zamanında seyir amacı ile kullanıldığı anlatılmaktadır . Salihiye bahçelerinin doğusunda yüzlerce mağara yapıları mevcuttur . Bunların arasında sosyal amaçlı kullanılan (han gibi) mağaralara da rastlanıyor.

Dicle'nin karşı kıyısında, Kure köyünün bitişiğindeki bölgede iki üç katlı oldukları tespit edilen yapılar mevcuttur . Ayrıca kalenin batı ve güneyini çevreleyen yarıklarda da yoğun olmasa da mesken amaçlı bir çok mağaraya rastlanıyor. Şehrin iskan edilen yerleri şüphesiz bu kayalara oyulmuş evlerden (mağaralar) ibaret değildir. Şimdiki mevcut şehrin tümü orta çağda da iskan yeri olarak kullanılıyordu. Hatta şehir merkezinden bir iki Km doğusuna kadar, oradan nehre ininceye kadar geniş bir alanın mesken olarak kullanıldığı bu günkü izlerden anlaşılıyor .

Kaleye su çıkaran Artuklu ve Eyyubiler şehre de kanallar vasıtası ile su getirmişlerdir . Şehre gelen su kanallarından biri ''Ziha'' vadisinden geliyordu. Muhtemelen şimdi Salihiye bahçelerini sulayan membadan ve bu gün kullanılan kanallarla şehre su taşınıyordu. Diğeri ise Akyar (Mervani) Köyü yakınlarından başlayarak Üçyol köyü boğazı batı yakasından döşenen künkler vasıtası ile şehre su getiri1miştir .

Şehrin böylesine geniş bir alana sahip olmasına karşılık şehri koruyan surların iç kısımda kaldığı görülüyor .Bu gün Salihiye bahçelerinin batı köşesi hizasından aşağıya doğru uzanan sur ka1ıntıları görülüyor .Bu surların 150 m. kadar aşağı doğru uzadıktan sonra bahçelerin altından doğuya doğru kıvrılarak bu günkü belediye lojmanları hizasında nehre doğru yeniden kırılarak Dicle'ye kadar indikleri yer yer mevcut olan kalıntılardan anlaşılıyor.

Surların bu günkü kalınlığına bakılırsa şehri korumada zayıf kaldıkları söylenebilir . Ayrıca surların içindekiler kadar dışında da iskan alanı olması Hasankeyf’in orta çağda devamlı büyüdüğünü ve geliştiğini göstermektedir . Şüphesiz bu kadar geniş alana kurulu bir şehrin, belki de yüz binlere ulaşan nüfusun ihtiyaçlarını karşılayacak sosyal yapılarının da olması gerekiyordu. Yukarda bahsettiğimiz yapılar dışında bir çok cami, mescit, medrese, külliye, hanlar ve çarşılar vardı. 14. ve 15. asırlarda Hasankeyf’teki çarşıların ticari mal1arla dolu olduğu o dönemin seyyahların ifadelerinden anlaşılıyor . Gayrimüs1imlere ait bazı yapıların da (kilise kalıntılarının) mevcudiyeti Hasankeyf’te Müslümanlarla Hıristiyanların iç içe yaşadıklarını gösteriyor .

El Rızk Camii'nin 100 m kadar doğusunda evlerin arasında bulunan kilise kalıntısı bunlardan bir tanesidir. Ayrıca Sultan Süleyman Camii'nden küçük yarığa ulaşınca solda gayrimüslimlere ait kaya mezarları da vardır . Dicle kenarındaki El Rızk Camii yanından Sultan Süleyman Camii civarına oradan da doğuya doğru uzanan bir yer altı tüneli oldu söyleniyor. Ancak bu tünelin ağzı tamamen kapalı olduğundan buraya girmek mümkün olmamıştır . Hasankeyf, Bağdat'a kadar akıp giden Dicle nehrinin kenarında olması şehre ticari açıdan önemli bir avantaj sağlamıştır .Ticari mallar nehir yolu ile güneye ulaştırılarak satılıyor karşılığında alınan mallar Hasankeyf’e getiriliyordu.

Hasankeyf, geniş iskan alanı, yoğun nüfusu ve korunaklı kalesi ile ortaçağın önemli şehirlerinden biri idi. 1524’ de tamamen Osmanlıların eline geçtiğinde hâlâ böyle büyük olduğundan, sancak merkezi yapılmıştır. O zaman Hasankeyf sancağına Siirt, Erzen, Beşiri, Tûr (Midyat) bağlanmıştır. asrın ortalarında ise Diyarbakır Sancağı'na bağlı bir kazaya dönüştürülmüş, Osmanlının son dönemlerinde de Midyat kazasına bağlı bir kasaba haline gelmiştir. Bu da Hasankeyf’in Osmanlılar döneminde gittikçe önemini kaybettiğini göstermektedir. Hasankeyf’teki mağara evleri çok farklı özellikler arz etmektedir. Çoğunluğu sade ve bir- iki odalıdır .Özellikle yüksek yamaçlardaki mağara1arın bazılarınn iki katlı ( dubleks ) hatta üç katlı (tripleks) olanlarına rastlanıyor. Hasankeyf’in dışında da tarihi özellik arz eden mevkiler ve eserler vardır. Karaköy Köyü eski yaya yolu üzerindeki ''Ziha'' vadisinde Hasankeyf’e 2-3 km uzaklıkta 12 mihraplı Mescid-i Ali diye bilinen bir mağara vardır .İbadet mekanının ön cephesinde büyükçe bir mihrabın sağında ve solunda küçük mihrapçıklar vardır .Bu mihraplarda Şii inancında büyük yer tutan on iki imamın adı yazılmıştır . Dıfne Köyü (Üçyol) Bane Mahar mevkiinde bir kilise kalıntısı bulunmaktadır. Köyün aşağısında da, derenin karşı kıyısında kayalara oyulmuş ibadet amacı ile yapıldığı söylenen mağaralar bulunmaktadır .

Hasankeyf date and Hasankeyf name source

Medieval Islamic historians''by HISN KEYFA "with the name of a city known more as a few historical records of the name is understandable. Of natural rocks and craggy castles to protect because of the favorable geographical structure that is thought to receive. Ruby el-Islam is Hamevi geographer, is also here Hısn Keybâ and this is coming from the chest and tells Armenian. Roman historians Kipaş here, gave names Cehpa or Ciphas. From rock to rock in Syriac meaning "kifa" was given this name because the word is spoken. This is according to Islamic sources "Hısn Luğûb" name was known. In Ottoman documents "Hısnkeyf as" pass.

Historical periods

The inhabitants of ARTUN PERIOD: Artuk inhabitants, M. In 1101 here were obtained with the center. Meliksah commander of the Seljuk sultan's son Sökmen on this date Artuk Hasankeyf was placed at the foundation Artuk Hasankeyf. M. Here until I232 and Amed (Diyarbakir) in their domination lasted. The domination of the rulers here Artuklu Rükneddin David b. Sökmen (1112-1144) and his son Fahreddin Karaaslan replacement (1144-1167) was managed between the years of the region.

Diyarbakir (Amed) 's in 1183 and received by Eyyubi Salahaddin Artuk the people of Hasankeyf to Diyarbakir to Artuk settled. From that date until fall Artuk inhabitants (1232) were ruled from Diyarbakir through Hasankeyf representatives. Strategic importance of this development Hasankeyf also hinder the development of architecture has as its decline.

EYYUBİLER PERIOD:

Eyyubi Kurds, in 1232 built a city here as they get Hasankeyf found. However, attacks from the first stage required in terms of political architecture that did not need. To the region devastated by the Mongols in 1260'lı Hasankeyf has an impact. Doubled in the first stage Hülagu'nun Eyyubi Abdullah Takyeddin Sultan (1249-1294) was recovered Hasankeyf to be devastated. Learning Eyyubi came from generations of rulers. Compliment him and the entire country Hülagu forgives him.

In 1301 the Mongol commander of Gaza's son Hülagu'nun replacement, regions with the havoc this time was Hasankeyf. The Mongol invasion was a very bad effect Hasankeyf. Eyyubiler, shock over the Mongols at their assigns does not Hasankeyf began reconstruction of. Today, the signature work in many existing Hasankeyf'te El Malak El Adil Sultan Süleyman (1378-1432) reached the summit in time for the reconstruction activities.

The sultan began after Hasankeyf'te pause period. Ruler of the internal conflict in the region to be under the influence of powerful states, and left them in the lurch and Hasankeyf. Akkoyunluların (1461-1482) Hasankeyf be completely dominant power Eyyubiler'in broke out. Here again the Kurds seized in 1482, this time Eyyubiler was faced with pressure Safeviler'in.

Ottomans in the region in 1515 with the efforts of Idris-i pedicular seized, and this was also the Safavilerden from Ottoman domination. However, the local government has been left Eyyubilere. With these challenges in the fight Eyyubilerin sultanate was preparing to enter the last. Melik Eyyubi last ruler of the sultanate from Halil 1524'te pulling on Eyyubiler confused.

Ulu Mosque in the Citadel, El-Rızkı Mosque, Sultan Suleyman Mosque, Kızlar Mosque, Imam Abdullah Zaviye, the castle gates, and the Small House, which can reach up to today Hasankeyf'te an important part of work for Eyyubiler'e. *OTTOMAN the ERA: Hasankeyf in the hands of the Ottomans in the region later, the district was adopted in Diyarbakir province. According to this administrative regulation Hasankeyf Liva (flags, accident) has been central. According to Ottoman records 16th century the city developed, is hosting a population of close to 10 000. In the meantime, the rate of Christian population to be 60 percent. Ottoman period, is widely understood Hasankeyf is a great deal of administrative boundaries. Batman and Siirt provinces of today's all (including the center) and a significant portion of Mardin Midyat, Dargeçit, Omerli districts were connected Hasankeyf.

However, administrative and strategic importance of this time has decreased. 19. When it comes to the middle of the century Hasankeyf, Midyat district was connected to a regression to the township. This situation has continued up to the Republic.

REPUBLIC PERIOD:

Hasankeyf, cumhuriyet connected with a corner from the town of Mardin was Midyat. 1926 connected to Gercüş with the county to be done. Until 1990 it kept the administrative status, in 1990's Batman is not connected to the Hasankeyf has made the county.

Hasankeyf, one of human history, although a very important place until the last 20-30 years did not take much attention. Despite the invaluable cultural values were always negligible. Since the 1970s with Ilısu Dam project has come into question. Hasankeyf under water must not be required, at national level, and was expressed at an international level. In 2003, its efforts to rescue Hasankeyf gave results. Then Prime Minister, publicly announced that they will save Hasankeyf. Hasankeyf this discussion because some countries had occupied the agenda.

On the other hand Hasankeyf'teki cultural assets, with their cities in 1981 to be protected by the relevant units Cultural Protected Area was declared. Since the archaeological excavation was started in 1986. These excavations are still continuing.

Protected areas and have also thought to be under the dam water, has prevented the development of the county. Investigated in recent years in Turkey in spite of all the historical richness of the most backward countries, the poor was one of three districts.

Province, the economic decline, as the population has regressed. Disaster in the region in the last 15-20 years, adding that the situation is a dramatic setback. According to the results of 2000 census total population of the district remained under 7500'ün.

Historical works

BRIDGE: Bridge over the inscription is not any exact date of construction unknown. The bridge is a work belonging Artukkular'a resources are put forward. However, this information is not accurate. Describes the hands of Muslims migrating to Hasankeyf a source here is talking about a bridge opening and closing. Therefore, the bridge may not belong to the ancient times, or made by the people of the ancient foundations upon Artuk olabileceği likely comes to mind. As the opening of the largest arch bridge is configured Ortaçağ'dan. The middle belt has two large openings between the middle leg is 40 meters. Feet, stream-side triangle, on the other side was done with the circular. Feet outside the front of the stone is cut, the cut stones, one by one to each other, locked in mine cramps. Of the bridge arch is thought to be well cut stones. You currently are not destroyed in the eastern belt, has been astonishing, eg size of the cut stone. The collapse of the belt in the west; break point until the cut-stone, then the large brick flat knit.

According to some sources, the largest arch bridge in the middle of the wood was part of. When the enemy attacked the city over the wooden part is removed, the enemy was blocking the entrance to the city. An interesting feature of the bridge over the middle leg of the figure. What these figures mean for the destruction they can not be fully known.

On the period 1349 Melik Adil Eyyubiler by the bridge was repaired. Moreover, 15th century saw the end of the repair history of the records in a timely Akkoyunlular understand. When the collapse is unknown.

GREAT PALACE: Castle in the north of the mosque is located in the Ulu. Largely destroyed and was buried in dent. To the north, the river is supported by the strut of the front of the round. In the middle of the front entrance of the palace was located. Strong probably shops and stores of sub-solid, top solid was composed of the dwelling.

The most important feature, regardless of building structure, opposite the entrance is a rectangular tower rising. This knit cut stones, as well as stones in the bridge pillar mine was clenching with cramps. Despite the deliberate destruction of property due to the bottom of this tower is destroyed. This is either an observation tower, or did yıldırımlık task.

Own works Eyyubîler'e

KALE Grand Mosque in: Works in 1325 was done by Muhammad Eyyubi Muciruddin. Historical records on the ruins of a church building that's been here understand. The inscription above the entrance door from each other by adding the places of work must have been many changes. Currently, under the protection of Hasankeyf Kazıevi'nde pieces of wood on the side of the pulpit''798 (1396) includes the phrase''made in the year. Such as the mosque is a minaret partly devastated. With rubble stone and plaster decorative minarets from the north of the front-written inscription on the existing plaster. The inscription on the minaret is made of 927/1520 understand.

EL-Rızkı MOSQUE:

East of the Tigris River near the foot bridge is located in a class. Portal home from work on the inscription of Sultan Süleyman the Eyyubi is understood by the 811/409 is held on. In the middle of the inscription on the floral decorations of the ninety-nine names of Allah has been written.

These days the original construction of mosques, minarets remained just as strong. Minaret of the ornaments on, Arabic is good enough to give kufi articles admiration. Minaret of the most important feature is that the couple Merdivenli.

Today the yard is to the south of the ruins of the wall, the mosque's main entrance door of the place of worship, on the right and left are two more in the door. This door was a beautiful verse of the above article was adorned with, but this text is in large part was destroyed. Especially in the middle of the door decorations with floral motifs carved stone are worth considering, but most of the ornate stone work in the fall, all the beauty is lost.

SÜLEYMAN SULTAN MOSQUE:

Mosque minaret in the east end of the pedestal of work according to the inscription of Sultan Süleyman 809/1407 by Kurds in Eyyubi made. Minaret; adjacent courtyard entrance door, the door in the south of the fountain, made of carefully cut stone and are decorated. According to the inscription on the fountain there were still held on 818/1416 by Sultan Süleyman.

Structure is the most considerable part of the minarets. In front of each pedestal is a rectangular minaret kufi articles are in Arabic. Rising above the cylindrical body to cheers Qaeda is made up of four generations. Every generation has decorated in a different way. Cheers from the top was destroyed. Is not known when and how much was destroyed. We currently supply to minarets in danger of being destroyed in the body of the crack occurred.

Sultan Süleyman's tomb, while entering the worship space in the chamber is located to the east of eyvan. Work is quite dilapidated and vacant, where today is the grave is not certain. The mosque's dome and the dome crowning the gypsum around the worship space is decorated with eye-catching way.

Sultan Süleyman Mosque is located in the south. General features and are thought to belong Eyyubilere of ornamental plaster. Despite their disassembly; Hasankeyf'te with decorative plaster work is most alive. Included in the structure around a Külliye must have. The exact date on which the inscription is made by and who are unknown.

KIZLAR MOSQUE:

It is located immediately to the east of Koç mosque. And who is not writing the date of construction is done by the unknown. This day is used as a mosque but a monument of work by researchers from the grave is expressed. The right of entry at the corner of the mosque's dome and tomb tomb ruins still existing in the other three corners in the burial chamber has been amended.

Construction of the north of the front wall was partially protected. Necessary cami input; motifs around the window, the beautiful decorations of the original structure that gives ideas to people. This tomb in the north corner of the wall in front of the ornamental plant is fed by a graceful way with kufi Besmele article was written. Construction of the general features that are thought to belong Eyyubilere.

IMAM ABDULLAH ZAVİYE for:

Reinforced concrete bridges are located in the hill on the west coast. Some of the rumor, here's Hz. The uncle of the Prophet's grandson of Cafer-i Tayyar must have belonged to Imam Abdullah. Takyeddin Sultan Abdullah (1249-1294) a servant in time, the Imam Abdullah's dream is that these fallen around. Investigated with the Sultan to allow the deceased to be buried by the Naas detected. The only surviving part of the work is part of domed tombs. Section was completely ruins around the Dome of the Mosque, minarets, domes, in the form of the adjacent tower is partly wrecked. Inscription in the entrance of the Dome of the 878/14 78 on the structure is repaired by Akkoyunlular is expressed. Currently under protection in Diyarbakir museum is dazzling carved wood doors, reached today with the original version is one of the few wooden parts.

FORTRESS DOORS:

At the beginning of the path to the castle from the east Merdivenli takes place. Over by Sultan Süleyman the inscription of 820/1416 is Eyyubi understand. 580 years, the door can remain standing, are based on dangerous cracks because of the collapse of the rock was formed. Measures must be taken to be destroyed immediately. The front door is a cut stone. In contrast with the add-back facade is made of rubble. . It had space for the rear guard in front. The second door at the bottom of this door, known as 8-10 years before there was much more a door. The two sides of the door in the ornate carved stone relief of two lions were present. Some stones are destroyed this door Kazıevi'nde Hasankeyf protection.

Top right corner of the castle in the east, a third way out the door to more locations. Overhead door was destroyed. Needed in front of the front side of a rectangular plate are included in the text. As an inscription on the pediment is understood that, is destroyed. Some features are thought to be due Eyyubilere belong.

LITTLE PALACE:

The castle is situated in north-eastern tip. Rocks in a suitable way to the palace from a giant tower for the bearish view is supply. Historical sources in 1328 was made by Muhammad Muciruddin Eyyubi understand.

As with many domes and vault structure Hasankeyf'teki, this palace of the vault; section is embedded into the mortar was made of pot-pottery.

North to the top of the window in front of the two lions in relief, this relief is located in the middle of the kufi sheets. Historical records of the wall of the palace is decorated with eye-catching, the text is written in gold letters is understandable. However, this article has been completely deleted or disassembled.

Akkoyunlu work Zeynel Bey Tomb:

As previously stated, in Akkoyunlular 1462-1482 Hasankeyf are fully dominated. The only work left in this period Hasankeyf'te Akkoyunlu ruler Uzun Hasan's son Zeynel Bey Türbesi'dir. These works are included in the side of the Tigris north of the entrance door in the inscription, as expressed here belong to the Zeynel Bey is.

Works cylindrical externally, internally and will supply an octagonal features. Türbe turquoise and dark blue on the body of the cylinder, four zones were created with glazed bricks. The first generation''ALLAH''in the second and third generations in the head "AHMET''continue''under the''Mohammed is the last generation" ALİ''names are written in a way is admiration.

Both doors and windows in the south using the same color are decorated in glazed brick. Many parts of the structure, the disassembly of the glazed brick, the salience of the destruction is deliberate.

Follow the same style ornaments in the upper dome is still available. The opening of cracks in the dome top and increasingly in danger of being destroyed, the supply can be seen.

HASANKEYF FORTRESS:

Castle used as a place of settlement, based on thousands of years before Christ can be said. This will be determined on a certain date do not have any information and findings. Be transformed into a fortress M.Ş. In 363 years time. This Byzantine history; Sasanilere made a fortress against the Hasankeyf has been set up to protect and limit.

Consists of all the natural rock castle. In the east to the west of one of two Merdivenli is reached here by the way. The road to the east rather broad, paved with stones and rubble with a range gate is smitten with. We were talking about some of these doors before.

Carved into the rock to the north of the castle was completely destroyed, hidden, but now of course occur in part as a result of two Merdivenli ways are available. Normal path to the castle and castle residents during periods of water can not be removed through this Merdivenli meet the needs of water from the Tigris were. This ladder is viewed in the ancient times of course, can be destroyed likely comes to mind.

Rook higher than in class from time to time in areas where spring by the placement of clay, rocks carved by the water from time to time, the castle has been reached. A striking feature of the castle; Eyyubiler need here, in the period of spring water and the people of Artuk is removed.

Go to the village is a fortress Uzundere km. in the right way forward for rock the vote in an open water route traces can be seen. Review of the place is demolished; rock in the path of this water is understood to be confidential. Water in the north of the castle with the attraction to the big pool (in store), then each side of the castle in terms of channels has been reached.

The inhabitants of the castle during Artuk Which ruler do not know the water out. In response to Eyyubilerden Little House in the 1328's to the castle Muciruddin Muhammed remove water from sources that are learned. Even after that date at the castle and the trees are talking about is adding the attachment. Castle in the south of the Ulu Mosque, 100 meters ahead is the bath-like structure. This castle is abundant in the water when. Later in the day of the bath into fabric is woven into the workshop is understood. In a research to be done at the castle, a similar workshop to be very fabric will be woven.

There is a large square in the south of Ulu Mosque. Square to the cemetery to the east of the ruins of the palace was converted into United. Sources in place of the cemetery, looking at the portcullis on the Eyyubiler period, a sizeable Eyvan understand. In fact, in this position by walls made of large stones are found in the ruins. Kale, of course, but made up of rocks, are found all over the trace of the towers. Indeed, their purpose, is not to protect the fortress from enemy attack. To protect residents from the danger of falling probably the castle towers have been made.

With a gun handle difficult time has passed here is not me. Alone; Mongol era the city, the castle was also devastated. Surrounded by the Tigris north of the castle, on the other side there are deep crevasse. North from the castle wide, gradually narrowing to the south is. Most of the houses in the castle, the cave is composed of the vote. Usually consists of one or two rooms. Consists of a few rooms are large ones. To the right when the older Sara Cami'ul in devastated, then there has been part of the negotiated an inscription. In part, the wear is not read.

SMALL CASTLE:

The people known as the small fortress and a castle in the east of the rock mass at one time used to be mint. And has been printing money Eyyubiler period Artukulular here. Examples of this money is available in the museum, especially Mardin. After a while you harabiyetinden Mongol Eyyubiler was used as a dwelling. Here with a staircase in front of the castle gates were exits. Move the ladder of the rock mass, with partial collapse is not possible today to go to the mint with the stairs. South of the mint, eight feet wide, 10-12 meters in depth is not possible to go vote for the mint.

There is used as the dwelling house in my review of the water pool, water channels, cisterns and caves used for various purposes to have come across. Moreover, the ruins of a small fortress around the bush is also common place. In particular, from time to time, the castle has been the destruction of mint sourdough define. Something that has been excavated all over estimated. Castle, along with historical monuments in the city are protected and must be an end to destruction.

CITY:

Also a large area outside the castle where the housing is used as is understood from the ruins of this day. Castle in the east around the large crevasse through (Şa'bülkebir) Hasankeyf 'in the most intensive settlement of the history and records, as well as plenty of caves understand the issue.

Looking east from the window of the small palace, extending to the southeast direction of the small echo (Şa'büssağir) is full of two-sided housing. Up at some point to increasingly narrow crevice cave houses ends. City in the south of the city ministers a1an of rock mass used in front of the home is filled with hundreds of caves. This chain of caves on the way Salihiyye waterfalls ramble to the neighborhood to the south. Here, too, hundreds of caves and abandoned water mill ruins are dozens.

To the east of the summit of the rock mass Salihiye Garden twice in a few rooms of the palace is only the king's daughter. It describes the time used with the aim of the course. Hundreds of structures to the east of the cave Salihiye garden is available. The social purpose of these is used (as Khan) is found in the cave. Against the shores of the Tigris in the sphere of villages in the area adjacent to the two three-story structure has been determined.

Moreover, the west and south around the castle in the cleft, but not intensive residential purpose are found in many caves. The locations of the city's housing is no doubt that house carved into the rock (caves) are not more. In medieval times the entire current city Current housing location used to be. In fact, a few Km from the city center to the east, in the river until they have been used as a large residential area that is clear from watching this routine.

Remove water from the castle to the city Artuklu and Eyyubiler through channels of water were brought. City of the water channel,''valley''Ziha was coming from. Probably the spring and the watering of gardens Salihiye now used these days to channel water to the city was moved. The other Akyar (Mervani) starting from the village near the west side of the throat Üçyol village lay through the city water getiri1miştir of künk.

Area of the city to have such a large city to protect the money stays on the inside of walls can be seen. These days the western corner of the garden level Salihiye extending downwards from the sur ka1ıntıları can be seen. The walls of 150 m. After you pull up from the bottom of the garden eastward meander of the river to this day re-alignment of municipal lodging rural locations where they are available in the Tigris to understand the ruins.

The walls protecting the city is looking at this day remains weak thickness that can be said. Moreover, as the outside walls of the housing area is continually growing and developing in the Middle Ages Hasankeyf göstermektedir. Indeed, such a large area of the city council, perhaps the hundred thousand to meet the needs of the population reach of the social structure was meant to be.

Structures mentioned above, except a mosque, mosques, madrasas, Mosque, and the market had han. 14. and 15th The market is full of commercial Hasankeyf'teki for centuries mal1arla understand that period of expression of the traveler. Some structures in Gayrimüs1imlere (church ruins) the existence of Christians in Muslim Hasankeyf'te intertwined that they are living.

100 m to the east as El Rızkı mosque houses the remains of the church is one of them. In addition to Sultan Süleyman Mosque small cleft of the rock tombs on the left are non-Muslim. Hand side of the Tigris in the Mosque of Sultan Suleyman Mosque El Rızkı then eastward around the underground tunnel was extending a say. However, the tunnel's mouth is completely closed is not possible here to enter.

Hasankeyf to flee Baghdad in the Tigris river to the edge of the city has provided an advantage commercially important. Commercial goods are sold by the river through the southern reaches of the goods received in return was to Hasankeyf.

Hasankeyf, large housing area, dense population and important cities of the Middle was sheltered by the castle. 1524 'have passed entirely into the hands of the Ottomans is still so large, were made sancak center. Then the starboard Hasankeyf Siirt, Erzen, Besiri, Tour (Midyat) is connected.

In the middle of the century into an accident is bound to Diyarbakır starboard, in the last period of Ottoman Midyat has become a town connected to the accident. This is the importance of getting lost in the period of Ottoman Hasankeyf göstermektedir. Very different properties to supply Hasankeyf'teki cave is home. It is a simple majority or two-room. Mağara1arın bazılarınn in particular, two storeys high slope (duplex) or three storeys (triplex) is found for the.

The positions in the supply of foreign Hasankeyf features and work history are. Karaköy Village on the old''pathway''Ziha Hasankeyf valley, 2-3 km away from the altar with 12 Mescid-i Ali is known as a cave. İbadet space in front of a sizable niche in the right and runs into your pocket to the left is a small niche. This niche in the Shiite faith The name of the great place it is written that on the two imams.

Dıfne Village Bane Mahar are the ruins of a church and neighborhood. In the village below, the stream has been carved into the rock across the coast to have been made with the purpose of worship is caves.

Топла и пълна с красота, снимка!Поздрави!

Wow, you have new shot from this beautiful serial!

Greetings, Mimi

Hello

Ivan

Mimi

Thank you very much for your nice comment

► Greetings

► Seyit

Hi ► Seyit.47, your last page is full of great architectur pics, great shots!!!!Well done!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

if you like have look at my page12!!!

thanks a lot for visiting my gallery. Have a nice day.

Greetings from Germany pivatana

Hello

Pivatana

Thanks for your friendly comment

► Greetings

► Seyit

Fantastic view

Hello

tu-quoque

Thank you very much for your very kind comments!

► Greetings

► Seyit

Very beautiful place and great shot, best regards from Catalonia.

Joan

Hello

Truman

Joan

Thanks for your beautiful comment

► Best regards

► Seyit