Iran - Lorestan - Khorramabad - Falakolaflak Castle

Falak-ol-Aflak Castle (in Persian: دژ شاپورخواست‎ Dež-e Shāpūr-Khwāst, in ancient times known as Dežbār as well as Shāpūr-Khwāst) is a castle situated on the top of a large hill with the same name within the city of Khorramabad, the regional capital of Lorestan province, Iran. This gigantic structure was built during the Sassanid era (226–651). The Khoramabad River runs past the eastern and south-western side of the Falak-ol-Aflak hill providing the fortress with an element of natural protection. Today, the western and northern sides of the hill are bordered by the residential districts of Khorramabad. Falak-ol-Aflak castle is amongst the most important structures built during the Sassanid era. It has been known by a number of names since it was built over 1800 years ago. Recorded names have referred to it as Shapur-Khast or Sabr-Khast fortress, Dezbaz, Khoramabad castle, and ultimately the Falak-ol-Aflak Castle. During the Pahlavi dynasty it was used as a prison. The foundations of the actual castle measure approximately 300 by 400 metres (980 × 1,300 ft). The height of the entire structure, including the hill, reaches to 40 meters above the surrounding area. The castle itself covers an area of 5,300 square metres (57,000 sq ft). The perimeter extends for 2,860 metres (9,380 ft) in perimeter and its tallest wall is 22.5 metres high. This space is divided into four large halls, and their associated rooms and corridors. The rooms all surround two courtyards with the following measurements: the first courtyard measures 31 by 22.5 metres (102 × 73.8 ft) and the second 29 by 21 metres (95 × 69 ft). When originally built the castle used to have 12 towers, but only eight remain standing today. The building's entrance is situated towards the north, within the body of the northwestern tower. The water well of the fortress lies in the area behind the first courtyard. Reaching a depth of 40 meters, the majority of the well's shaft is carved into the rock in order to reach the source of the Golestan spring. The well remains usable to this day. The materials used in the construction of the fortress are mud-bricks, mud-fired bricks, stone, wood, and mortar. Archeological studies have identified the existence of a two layered rampart with twelve towers around the present day construction. This surrounding rampart mainly stretched westward. From the twelve original towers, only two remain and these are situated northwest and southwest of the existing fortress. Falak ol-Aflak Castle appears to have been built with a dehumidifier system. Previously, the experts believed these dehumidifier canals with a height of more than 1 meter covering all the area beneath the castle were hide-outs for the residents. But in reality, due to being aware of the changing climate in the region and the underground waters, the Sassanid engineers have equipped the castle with a dehumidifier. Falak ol-Aflak castle is made with different materials like stone and wood that are vulnerable to humidity. That is why the castle was built on the highest point of the city of Khoram-abad, so that the wind could penetrate the building and dry its foundations.

فَلَک‌الافلاک یا دژٍ شاپورخواست قلعه‌ای تاریخی در مرکز شهر خرم‌آباد در استان لرستان است. فلک‌الافلاک با نام قلعه دوازده برجی هم شناخته می‌شود. قلعه فلک‌الافلاک بر فراز تپه‌ای مشرف به شهر خرم‌آباد و در نزدیکی رودخانه خرم‌آباد قرار گرفته و چشم‌گیرترین اثر تاریخی و گردشگری درون شهر خرم‌آباد است. این بنا مربوط به دورهٔ ساسانیان است و به شماره ۸۸۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. قدمت این قلعه به دوره ساسانیان می‌رسد. ساسانیان شهری با نام شاپورخواست در حدود منطقه کنونی خرم‌آباد ساختند که بعدها ویران شد و در حدود سده هفتم هجری خرم‌آباد فعلی به جای آن بنا گردید. گمان می‌رود که قلعه فلک‌الافلاک همان دژ شاپورخواست باشد که در دوره ساسانی کاربرد حکومتی و نظامی داشته‌است. از قرن ششم هجری پس از ساخته شدن شهر جدید خرم‌آباد این قلعه نیز بنام خرم‌آباد معروف شد و احتمالا نام فلک‌الافلاک در دوره قاجار به آن اطلاق شده‌است. این قلعه به لحاظ موقعیت استراتژیکی خود در قرن چهارم هجری قمری به عنوان مقر حکومت آل حسنویه و گنجور در زمان آل بویه در آمد همچنین خزانه حکومتی خاندان بدر در قرن چهارم هجری و مقر حکومتی اتابکان لر کوچک و والیان لرستان در دوره صفویه تا قاجار و سرانجام پادگان نظامی و زندان سیاسی در دوران پهلوی اول و دوم از مهمترین کاربردهای قلعه در گذشته محسوب می‌شود. این اثر ارزشمند در سال ۱۳۴۹ از ارتش به وزارت فرهنگ و هنر سابق واگذار و به شماره ۸۸۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. در سال ۱۳۵۴ این بنا با راه‌اندازی موزه مردم‌شناسی و مفرغ‌های لرستان به موزه تبدیل شد. در سالهای اخیر با مرمت نمای بیرونی و داخل قلعه موزه‌های باستان‌شناسی، مردم شناسی، آزمایشگاه مرمت اشیاء، مرکز فروش تولیدات فرهنگی و چایخانه سنتی در این مجموعه فرهنگی تاریخی راه‌اندازی شده‌است. بعد از این که شاه عباس صفوی شاهوردیخان را به قتل رساند و حکومت اتابکان لرستان را منقرض کرد، حسین خان را به حکومت لرستان منصوب کرد و به وی لقب والی داد و بدین ترتیب دور جدیدی از حکام محلی در تاریخ به نام والیان لرستان شکل گرفت که آخرین آنها غلامرضا خان والی نام داشت. در این دوران به مرمت زیارتگاهها و ایجاد باغها و تفرجگاهها توجه شد و آثار معماری قابل توجهی چون پل گپ خرم‌آباد و حمام حسین خانی به یادگار مانده‌است، و مسجد جامع خرم‌آباد نیز در این دوره به دستور سلطان حسین صفوی تعمیر شده‌است . نادرشاه افشار چندین بار به لرستان لشکرکشی کرده و با شورشیان لرستان از جمله مظفرعلی بیک درافتاده‌است . مورخین این دوره در شرح مسافرتها و کشورگشایی‌های نادر ذکری از قلعه فلک‌الافلاک به میان نیاورده‌اند، شاید یکی از دلایل آن عدم اطلاق نام فلک‌الافلاک بر این دژ بوده‌است . به هر حال در عالم آرای نادری از قلعه‌ای نام می‌برد که مظفرعلی بیک در آن متحصن شده و آنرا به دوره طهمورث نسبت می‌دهد که در عالم آرای نادری ارتفاع برجهای آن را با برج‌های فلک‌الافلاک برابر و از متانت و رصانت پهلو بر سد سکندر توصیف کرده‌است و فاصله چهار شبانه روز ذکر شده از بروجرد تا قلعه مذکور با موقعیت جغرافیایی قلعه فلک‌الافلاک مطابقت ندار