*Radio Kootwijk...

Selected for Google Maps and Google Earth

Radio Kootwijk is een voormalig zenderpark dat in de eerste helft van de 20ste eeuw een belangrijke communicatieverbinding vormde tussen Nederland en zijn toenmalige koloniën, met name Nederlands-Indië. Het werd gebouwd vanaf 1918. Ook werden er voor werknemers woningen gebouwd, die samen het gelijknamige dorp gingen vormen.

Bouw zenderpark: In 1917 stond er al een zend-/ontvangstation voor draadloze telegrafie op de langegolf op de hoogvlakte Malabar nabij Bandoeng op het Nederlands-Indische eiland Java, voor contact met het moederland. Er moest ook nog een tegenhanger in Nederland worden gebouwd. Na bestudering van verschillende locaties viel de keuze op een stuk Veluwe, een dunbevolkte landstreek. In de beginjaren werd de zender nog "Radio Hoog Buurlo" genoemd, naar het meest nabijgelegen gehucht. Ook werd zowel voor het dorp bij de zender als voor de zender zelf de naam "Radio Assel" gebruikt, eveneens naar een dichtbijgelegen plaats.

Het stuk bos en heide van in totaal 450 hectare groot, aangekocht van Staatsbosbeheer, was in 1917 nog geheel ongeëxploiteerd. Er liep nog geen directe wegverbinding, wat de exploitanten er eind 1918 toe bewoog een smalspoor aan te laten leggen naar halte Assel aan de Oosterspoorweg, waardoor voor de aanvoer van bouwmateriaal verbinding was met de rest van Nederland. Het terrein werd geëgaliseerd, wat inhield dat alle begroeiing werd verwijderd om zo een ongestoorde 'zendcirkel' te kunnen hebben. Toen het goederenvervoer intensiever werd, werd ook een (normaal) spoor aangelegd naar Station Kootwijk, eveneens aan de Oosterspoorweg. Dit spoor bleef tot 1947 bestaan. Tegenwoordig is het tracé van deze spoorlijn een geasfalteerd pad: het westelijke deel van de Radioweg.

Er werd een grote antenne gebouwd, bestaande uit koperen kabels die met elkaar verbonden waren en die hingen aan zes 212 meter hoge masten, en koperen kabels onder de grond. In het hart van dit systeem werd een radiostation gebouwd. Dit werd ondergebracht in een gebouw van gewapend beton, ontworpen door de Amsterdamse architect Julius Luthmann (1890-1973). De architect, Julius Luthmann, heeft zich voor het ontwerp van het hoofdgebouw, Gebouw A, laten inspireren door een sfinx. De vorm van een sfinx is erin te herkennen; vanwege de vorm en grootte wordt het gebouw soms ook 'de kathedraal' genoemd.

Gebruik zender: In 1923 begon de P&T, voorloper van de P.T.T. met draadloze transoceanische telegrafie via de lange golf. De machinezender van het Duitse bedrijf Telefunken werd "Lange Gerrit" genoemd. Deze naam was afgeleid van de laatste letter van de internationale roepcode van de zender (PCG) en de extreem lange golflengte die werd gehanteerd (17,85 kilometer). Lang heeft het zenden op basis van de lange golf echter niet geduurd: zo'n twee jaar. Op 28 februari 1928 was een radiotelefonische verbinding tot stand gebracht, waarbij men gebruikmaakte van de korte golf. Hiervoor werden drie nieuwe gebouwtjes opgericht voor de veel kleinere kortegolf zenders, op de Hoog Buurlose heide, ongeveer 1½ km ten zuidoosten van de oude zender. Op 7 januari 1929 werd op het hoofdkantoor van de toenmalige P&T in De Haag de radiotelefoondienst officieel geopend voor het publiek door koningin-moeder Emma (niet door koningin Wilhelmina, zoals vaak wordt gedacht). Na deze gebeurtenis werden de woorden "Hallo Bandoeng, hier Den Haag" legendarisch. Nu kon het Nederlandse publiek met Nederlands-Indië bellen. Zo'n gesprek was een hele gebeurtenis. Men moest ervoor naar een zgn. Indië-cel in een telegraafkantoor in één van de vier grootste steden van Nederland komen en kon dan voor 33 gulden, wat toen een heel vermogen was, een gesprek van minimaal drie minuten voeren, elf gulden voor iedere extra minuut. In september 1935 werd een 'versterkte' omroepzender in gebruik genomen voor landelijk gebruik, met een golflengte van 1875 meter en een vermogen van 120 kilowatt.

In de Tweede Wereldoorlog werd de langegolf machinezender door de Duitse bezetter gebruikt voor eenrichtingsverkeer met de onderzeeboten van de Kriegsmarine in de Atlantische Oceaan. Ook plaatste de Wehrmacht luchtafweergeschut op de gebouwen en breidden ze P.T.T.-gebouwen uit, onder andere met schuilkelders. Op 6 en 7 april 1945, toen Canadese bevrijdingstroepen in aantocht waren, werden de zendmasten opgeblazen. Ook hadden de Duitsers alle zendapparatuur vernield. Ze probeerden tevens gebouw A in één klap te vernielen, door er een mast overheen te laten vallen. Het gebouw van gewapend beton liep echter geen schade op. Na de bevrijding moest de PTT met nieuwe apparatuur en masten beginnen. Echter, in de Sovjet-bezettingszone in Duitsland werd de gehele geroofde zenderinstallatie teruggevonden. Veertien wagons brachten in april 1947 het materieel terug op het zendstation.

Door de ontwikkeling van nieuwe telecommunicatietechnieken zoals satellietverbindingen verloor Radio Kootwijk in de loop van de 20e eeuw zijn positie als belangrijk radioverbindingspunt. Op 14 oktober 1966 werd de noordelijke van de twee overgebleven zendmasten met explosieven neergehaald.

Radio-astronomisch onderzoek: In de jaren '50 van de twintigste eeuw werd door de P.T.T. de organisatie "Ionosfeer-onderzoek en Radio-Astronomie" (IRA) opgericht. Deze had als doel onderzoek te doen naar straling die vanuit het heelal en met name vanaf de zon, in de ionosfeer, hoog in de dampkring, terechtkomt. De communicatie via de zogenaamde korte golf kan doordat de ionosfeer het radiosignaal reflecteert over grote afstanden plaatsvinden. Een bepaalde klasse van zonnevlammen die vrijkomen bij uitbarstingen op de zon, heeft een zodanige invloed op de aarde dat radioverkeer wordt verstoord. Daarom wilde de P.T.T. dergelijke storingen zo snel mogelijk kunnen opsporen, om 'bedreigde' radio-uitzendingen snel om te leiden dan wel naar een andere golflengte om te schakelen. Hiertoe werd enkele honderden meters ten zuidoosten van het dorp een zogeheten Würzburg Riese, een door de verdreven Duitsers in de Noordzeeduinen achtergelaten draaibare schotelantenne, opgesteld.

Op korte afstand daarvan werd een kuil gegraven waarin een eveneens parabolische antenne (maar dan vast gepositioneerd) werd aangebracht. Deze antenne diende voor onderzoek naar het melkwegstelsel en werd door de organisatie Zuiver Wetenschappelijk Onderzoek gehuurd van de IRA. Onder meer de befaamde sterrenkundige Jan Hendrik Oort heeft belangrijk onderzoek gedaan met behulp van deze installatie. In 1955 kwam een eind aan het onderzoek op deze locatie.

Show more
Show less
Save Cancel Want to use bold, italic, links?

Comments (17)

Jack Tol on September 23, 2012

Het blijft - getuige ook deze mooie fotoimpressie - een indrukwekkend bouwwerkje. Zo te zien waren er die dag ook nog meerdere mensen die dit wel eens van dichtbij willen zien.

Groeten,

Jack

Chris10 © on September 23, 2012

Hallo Jack. Ik was er op een doordeweekse dag en ik vermoed dat de dames, hier op de voorgrond, er iets voor hun werk deden, gezien de paperassen. Voor de rest vrij veel mensen op de fiets. Het was één van de warmste dagen van deze zomer. We maakten een wandeling rondom en dat heb ik geweten. Zo hey, ik plofte bijna op die open vlakte... Daarna smaakten de pannenkoeken vlakbij Apeldoorn prima!

Enkele jaren geleden is het gebied opengesteld, maar er heeft, vanaf die tijd, al 3 maal iets in de brand gestaan, zo ook dit gebouw.

Dank voor je leuke compliment Jack. Groet, Christien.

gerhard weiss on September 23, 2012

Interesting view, LIKE! Best wishes and greetings, Gerhard

alitza (panoramio mu… on September 23, 2012

Goed gecomponeerd, Christien! Door de dames, ähh meisjes krijg je een indruk van de grootheid van het gebouw. En het wordt meer vief.

Groetjes

alitza

cjlin on September 24, 2012

A beautiful day and beautiful scene. It's very nice to take a walk in there. cjlin

Marco Lucas on September 24, 2012

Door die dames krijgt de foto voor mij een jaren '50 gevoel. Erg goed !! Enneh.... Kootwijk, toch wel één van mijn favoriete plekjes op de Veluwe ! Groet, Marco

bdeh on September 24, 2012

Hele MOOIe compositie Christien, erg fraai die dennen aan de zijkant, de wandelende dames en natuurlijk het symetrische bouwwerk zelf. Groeten Berend

M.Kranenborg-Torn on September 24, 2012

Het heeft een beetje de sfeer van een oude anzichtkaart, mooie compo. like.

Maar in mijn ogen is het een erg lelijke kolos...

Groetjes van Greetje

Alfons Van Aerschot … on September 24, 2012

Bedankt voor de uitvoerige beschrijving ,nu begrijp ik waarom het bij jullie zo bekend is.

De opname mag er ook zijn Christien,M

Groeten,Floere

© BraCom (Bram) on September 24, 2012

Leuke compositie met die wandelende dames op die weg

RE: Eens komt er een dag dat ik er ook eens ga kijken, dat is zeker de moeite waard.

En was het de moeite waard Christien?

Je had ook weer prachtig weer Like

Groeten, Bram

ko hummel on September 24, 2012

Hier stonden dus ook de eerste Würzburg antennes die voor de radiosterrenkunde in Nederland gebruikt werden. Later is dat verplaatst naar Dwingeloo. Vandaar dat deze foto naar mijn fav's gaat Is trouwens ook een mooie foto

groeten Ko

Chris10 © on September 24, 2012

Hallo Ko, dank voor je erg leuke compliment. En nog leuker dat je hem met een YS waardeert, mede omdat er vroeg radiosterrenkundig onderzoek werd gedaan. Speciaal daarvoor het ik de info nog iets uitgebreid met dat stukje, gevonden op internet.

Die wandelende dames kwamen mij ook erg goed van pas Bram. Wat een vreselijk gebouw om van dichtbij te fotograferen. Ik had het me totaal anders voorgesteld om van vlak voor de vijver enkele foto's te maken. Dat kreeg mijn toestel niet voor elkaar. Geen reflectie, tenminste, niet helemaal naar mijn zin. Ik had denk ik een verticale panorama moeten maken. Bovendien vond ik de vijver ervoor net een grote waterbak, zo zonder iets groen erin. Ik heb nog wel een foto vergelijkbaar met deze van jou. Het was zeer zeker de moeite waard, maar de foto's zijn (nog) niet helemaal naar mijn zin. Jij hebt een hele serie Bram, en goed dat je dan op verschillende tijdstippen was ivm tegenlicht enzo...

Ik geef de info er graag bij Floere. Internet is wat dat betreft toch een handig fenomeen om het allemaal bij elkaar te zoeken, bovendien leer ik er ook telkens weer van.

Ja Greetje, het lijkt inderdaad wel een beetje op een oude kaart. De dames zagen er ook niet modern gekleed uit, volgens mij waren ze er werk gerelateerd. Hoe meer ik er over gelezen heb, hoe meer ie me aanspreekt Greetje ;)

Ik heb vanuit verschillende hoeken geprobeerd te fotograferen Berend en met die dames erbij vond ik hem toch het meest geschikt voor Pano. Ik heb ze ook nog van meer dichterbij, maar dan wordt ie weer niet geselecteerd en dat zou ik jammer vinden.

Dankje Jos, voor je fijne compliment. Het is een gebouw met een verleden... En heden ten dage nog erg geliefd bij fotografen.

Dat zei Greetje nou ook al Marco. Die jaren-50-sfeer komt er bij mij ook bovendrijven. Ben je er al vaak geweest? Voor mij was het er de eerste keer, op de heetste dag van afgelopen zomer ;) Je kan er eindeloos wandelen en fietsen, heb ik wel gezien. We hebben een rondje gemaakt over de heide icm met het sfeervolle bos.

It's een nice place te be there for a walk Cjlin. So the heather was very extensive and the wood also... This building was very important for The Netherlands ivm making radiocontact with oversea in Indonesia. I'm speaking about the year 1923 and so on till 1966.

Hallo Alitza, het is een immens groot gebouw en staat er heel eenzaam daar midden op die grote vlakte genaamd: de Veluwe. Enkele jaren geleden is het gebied opengesteld om er vrij te wandelen en fietsen.

Thank you very much for your wonderful compliment and LIKE Gerhard. I'm very happy with it.

Hartelijk dank allen voor de erg leuke complimenten bij dit erg oude gebouw, door menigeen verafschuwd, maar door anderen weer gewaardeerd. Zo blijft het spannend, toch?

Groetjes, Christien.

ko hummel on September 25, 2012

Heel mooi dat je je info uitgebreid hebt met dit voor de radiosterrenkunde pionierswerk.

Ko

Chris10 © on September 26, 2012

Graag gedaan Ko. Het was geen moeite hoor.

Groetjes, Christien.

Chris10 © on September 26, 2012

Hi Bogdan. Nice to meet you again. Lovely to read you visited my gallery last time and your vacation was great... I'm looking forward for new uploads from your hand ;)

Have a good schooltime too...

Best wishes, Christien.

Marco Lucas on September 30, 2012

De combinatie van de weidsheid, eromheen intieme bossen en de (foute) architectuur van het gebouw. Een zeer inspirerende combinatie. Groetjes, Marco

Chris10 © on July 1, 2013

Geen mooie architectuur begrijp ik Marco? Gelukkig staat het gebouw er bij mij vanuit de verte op, zodat ie ook voor jou acceptabel wordt, zelfs inspirerend in zijn weidsheid!

Dankjewel voor dat compliment. Groetjes, Christien.

PS: Beter laat dan nooit hè...

Sign up to comment. Sign in if you already did it.

Photo details

  • Uploaded on September 23, 2012
  • © All Rights Reserved
    by Chris10 ©
    • Camera: SONY DSC-HX1
    • Taken on 2012/08/15 11:32:08
    • Exposure: 0.001s (1/2000)
    • Focal Length: 10.40mm
    • F/Stop: f/4.000
    • ISO Speed: ISO125
    • Exposure Bias: -0.70 EV
    • No flash

Groups